Legionella preventie

‘Dossier Legionella’

Alle bedrijven met koeltorens of andere aërosolvormende installaties moesten per 1 januari 2004 beschikken over een Legionellabeheersplan en moesten preventieve maatregelen hebben genomen om blootstelling aan en het ontstaan van Legionellabacteriën zoveel mogelijk te beperken.

Dit heeft staatssecretaris M. Rutte van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) op 17 september 2003 aangekondigd in de Staatscourant (nr. 179; pag. 20 t/m 24). Op 1 januari 2004 moesten de regels voor de Legionellapreventie bij bedrijven in de Arbowetgeving zijn vastgelegd.

Volgens Arboregels moet een bedrijf met aërosolvormende installaties, zoals bijvoorbeeld koeltorens / verdampingscondensors en welke potentieel meer dan 100 kve/l Legionellabacteriën kunnen bevatten, een risico-inventarisatie en risico-evaluatie (RIE) uitvoeren.

Een bedrijf behoort aan te kunnen geven welke (preventieve) maatregelen het neemt of in de toekomst zal nemen.

Daar natte koeltorens een gekende bron van besmetting zijn, gaat het ministerie van SZW er vanuit
dat ter bestrijding of preventie van Legionella altijd een waterbehandelingsinstallatie nodig zal zijn.

Op 14 april 2013 is de Legionella praktijkrichtlijn koeltoren AI-32 aangepast.

Het ARBO informatieblad (AI-32) is het “best-practice” document voor het beheersen van Legionella in proceswaterinstallaties. In de nieuwste versie is de uitwerking van de Legionella regelgeving verder geconcretiseerd, vooral waar het gaat om toezicht.

Aan de verspreiding van en blootstelling aan Legionellabacteriën bij industriële toepassingen van water zijn grote gezondheidsrisico’s verbonden. De AI-32 behandelt de toepassingen waarbij verneveling kan plaatsvinden en waaraan werknemers kunnen worden blootgesteld.
Hierbij moet worden gedacht aan koelwatersystemen, luchtbehandelingssystemen en proceswatersystemen, in bedrijven en instellingen en op schepen.

De kernpunten van risicobeheersing, o.a. een juist ontwerp, een juiste toepassing van waterbehandeling en doelmatig onderhoud en inspectie zijn van essentieel belang.

In het 4e kwartaal van 2014 is de nieuwe ISSO 55.3 “Legionellapreventie in koeltorens en luchtbevochtigers” uitgebracht. De ISSO 55.3 publicatie is expliciet geschreven voor het opstellen van een risico-inventarisatie en risico-evaluatie (RIE) voor kleinere koelwatersystemen, vaak gekoppeld aan klimaatinstallaties. In de praktijk komt het regelmatig voor, dat de verantwoordelijke personen niet of slechts gedeeltelijk zijn benoemd in risico-inventarisaties.

Controlerende milieudiensten keuren hierop vaak risico-inventarisaties af. In de nieuwe inventarisatie wordt vaak gebruik gemaakt van de RASCI methodiek om de verschillende rollen bij het beheer van het koelwatersysteem vast te leggen.

R = Responsible (verantwoordelijk)
A = Accountable (aansprakelijk)
S = Support (steunen)
C = Consult (raadplegen)
I = Inform (informeren)

BeWasol als gerenommeerde chemische waterbehandelaar van onder meer koel- en proceswatersystemen, kan u adviseren en ondersteunen met het nemen van bovengenoemde preventieve maatregelen aangaande de noodzakelijke risico-inventarisatie, risico-evaluatie en het in gebruik nemen van een geschikte waterbehandelingsinstallatie.

Mocht u nog niet beschikken over een hierboven bedoelde behandeling, dan kan BeWasol u middels een concreet voorstel van dienst zijn.

Indien u hiervan gebruik wenst te maken kunt u met BeWasol in contact treden.

De volledige tekst van het “Besluit wijziging Beleidsregels Arbeidsomstandighedenwetgeving Legionella” kunt U hier downloaden als pdf-file (51kB): – klik hier –

Hiervoor heeft u wel Acrobat Reader nodig, welke u gratis kunt downloaden bij: www.acrobat.com

Tevens is het Legionella-dossier te vinden op de website van het ministerie van SZW: www.minszw.nl

Voor het Arbo – Informatieblad “Legionella” (AI-32) en de ISSO publicatie 55.3 geeft het Ministerie van Infrastructuur en Milieu het volgende aan:

Informatie over de uitvoering van Arbo besluit 4.87a en 4.87b; Arbo – Informatieblad “Legionella” (AI-32): te bestellen via www.sdu.nl

Handleiding Legionellapreventie in klimaatinstallaties, ISSO publicatie 55.3, te bestellen via www.isso.nl

Legionella is een bacterie, genaamd Legionella pneumophila, die de veteranenziekte of Legionellagriep kan veroorzaken. De ziekte (ook wel Legionellosis genoemd) kan ontstaan door het inademen van fijne waterdeeltjes, aërosolen genaamd, die met deze bacterie besmet zijn. Dit kan plaatsvinden in een douche of via een sproei-installatie.

De bacterie is in juli 1976 ontdekt in Noord – Amerika. In een hotel in Philadelphia vond een reünie van oudgedienden van het Amerikaanse leger plaats. Tijdens deze bijeenkomst liepen 182 mensen longontsteking op, waarvan er uiteindelijk 28 stierven. Na vele maanden van onderzoek, bleek bovengenoemde bacterie de oorzaak. De besmetting had plaatsgevonden via aërosolen van het aircosysteem. Sindsdien zijn er wereldwijd meerdere gevallen van Legionella besmetting geweest.

De meest bekende en recent grote uitbraak, was die in Bovenkarspel tijdens de Westfriese Flora in februari 1999. Hier raakten 200 mensen geïnfecteerd met de bacterie met uiteindelijk 32 doden tot gevolg. Waarschijnlijk waren er echter meer doden, maar deze patiënten waren reeds begraven voordat de ziekte als zodanig herkend was. De besmetting bleek te zijn ontstaan in twee “stands” waar bubbelbaden waren tentoongesteld.

In Murcia (Spanje) vond op 22 juli 2001 de grootste uitbraak plaats met 800 betrokken patiënten.
Bij vierhonderd negenenveertig van hen werd de bacterie aangetoond, zes mensen overleden aan de gevolgen. De meest waarschijnlijke oorzaak was een aircosysteem in het stadsziekenhuis.

De tijd tussen Legionellabesmetting en de eerste ziekteverschijnselen (incubatietijd) bedraagt twee tot negentien dagen. Er bestaat een griepvariant (ook wel Pontiac koorts) en deze is meestal tijdelijk en van doorgaande aard. De veteranenziekte daarentegen is een chronische longaandoening met mogelijk dodelijke afloop. De ziekte begint met een snel opkomende hoofdpijn, spierpijn en een ziek gevoel, gevolgd met longontsteking met koorts boven de negenendertig graden Celsius. De patiënt hoest en is soms kortademig. Een deel van de patiënten heeft last van braken en diarree.
Voorwaarde voor infectie is dat de bacterie via de neus of mond wordt opgenomen en zich kan vestigen in de longen. De verspreiding vindt plaats via aërosolen. Deze kleine waterdruppeltjes die de bacterie kunnen bevatten ontstaan door turbulente waterbewegingen.
Onder de risicogroepen vallen mensen met een verminderde weerstand, ouderen en mensen die stevig roken.

Het natuurlijk milieu van Legionella pneumophila is de bodem en het zoetwater, maar meestal in lage aantallen. Bijna alle stammen binnen het genus Legionella zijn polyglot, wat wil zeggen dat ze niet gebonden zijn aan geografische ligging maar over de hele wereld verspreid voorkomen.
Legionella pneumophila blijkt onder bepaalde gunstige omstandigheden sterk in aantal toe te nemen.

In principe kan Legionella in ieder watervoerend systeem voorkomen, maar in systemen waarbij aërosolen gevormd kunnen worden, kan pas Legionellabesmetting optreden. Er moet altijd rekening gehouden worden met het feit dat er tijdens onderhoud van het watervoerende systeem of tijdens specifieke werkzaamheden in de buurt van dit systeem ook aërosolen vrij kunnen komen.

In de volgende watervoerende systemen kan Legionella voorkomen:

  • koeltorensystemen
  • vloeistofkoelers en verdampingscondensors
  • warmwatersystemen (waaronder douches)
  • luchtwassers
  • luchtbehandeling kasten
  • bevochtigingssystemen
  • buffers
  • zwembaden
  • enz. enz.
  • Watertemperatuur
    Bij een watertemperatuur tussen 20 – 50 °C groeit Legionella. Dit wil niet zeggen dat Legionella onder of boven deze temperatuurzone niet voorkomt. Het groeioptimum van Legionella bevindt zich tussen de 35 – 45 °C. Bij een watertemperatuur van 50 °C, sterft ongeveer 90% van de legionellabacterie in ca. twee uur tijd af. Bij een watertemperatuur van 60 °C sterft de Legionellabacterie in enkele minuten af en boven de 70°C gebeurd dit in enkele seconden. De watertemperatuur is dus zonder meer een hele belangrijke factor.
  • pH-waarde van het water
    Legionella kent een optimale groeicurve bij een pH tussen de 5 en de 9. Buiten de genoemde pH waarde neemt de groei sterk af.
    Opmerking:
    In open verdampende koelwatersystemen, zoals koeltorens, vloeistofkoelers en  verdampingscondensors ligt de pH meestal tussen de 8 en de 9. Deze pH is
    dus optimaal voor een sterke groei van Legionella.
  • Aanwezige voedingsstoffen en vervuilingen
    In principe kan de kans op Legionella worden verhoogd door gebruikte materialen zoals leidingen, pakkingen, verf, rubbers, aangezogen vuil (bij open koelsystemen), andere
    bacteriën en/of hun afbraakproducten, minder geschikte chemische toevoegingen, oliën, wasmiddelen, corrosieproducten, kalkproducten, biologische producten, organische
    oplosmiddelen enz. enz.
  • Waterstilstand of doorstroming
    Doordat water stilstaat kan biologische groei zich sterk ontwikkelen en kan er o.a. slib gevormd worden. Als het water niet door het hele watersysteem kan stromen, is het mogelijk dat het water langdurig blijft stilstaan in “dode” hoeken. De bacterie krijgt zo de kans zich te vermeerderen in slijmlaagjes (bio-film) aan de binnenkant van leidingen of in het bezinksel op de bodem van leidingen en reservoirs.
    Verder kan in stilstaande leidingen de omgevingstemperatuur voor opwarming van het water zorgen, wat de Legionella-groei absoluut kan bevorderen.
  • Plaats en hoeveelheid vrijkomende aërosolen
    Daar waar veel aërosolen aanwezig zijn en veel mensen zijn, is er een verhoogde kans op Legionellabesmetting. Met name mensen met een zwakke gezondheid en een hogere leeftijd lopen een sterk verhoogd risico. Ook jonge kinderen lopen een verhoogd risico.
Onder proceswater vallen systemen zoals koeltorens, luchtbevochtigers en andere vernevelende systemen.
Op basis van de Wet Milieubeheer is het een taak van de gemeenten om ‘natte’ koeltorens te registreren en toezicht op Legionellapreventie in deze koeltorens te houden.
Bij grote industrie vindt handhaving plaats door de provincie.
Afhankelijk van de categorie waarin een koeltoren is ingedeeld volgens de Arbo-regeling, worden verschillende risiconiveaus onderscheiden met de daarbij behorende maatregelen. Andere vernevelende systemen (voor zover geen luchtbevochtiger) kunnen op dezelfde wijze worden beoordeeld als hierna voor koeltorens is beschreven.

Category Omschrijving
1
Hoogste categorie)
Koeltoren in directe omgeving (minder dan 200m) van een ziekenhuis of andere zorginstelling waar mensen verblijven met een verminderd immuunsysteem.
Luchtbehandelingskasten met circulerend water vallen eveneens in deze categorie.
2 Koeltoren in de omgeving (minder dan 200m) van gebouwen waarin zich grote aantallen mensen bevinden.
3 Koeltoren in de nabijheid (minder dan 600m) van een woonomgeving.
4 Koeltoren op een afstand (meer dan 600m) van een woonomgeving.

 

Categorie 1, 2 en 3

Hoeveelheid aangetoond (kve/l) Maatregelen
100 – 1.000 Controle intensiveren.
1.000 – 10.000 Controle intensiveren en extra dosering desinfectiemiddel.
10.000 – 100.000 On-line reinigen en desinfecteren.
Controleer op mogelijke blootstelling van werknemers / bezoekers. Informeer het bevoegd gezag Wet Milieubeheer en de plaatselijke GGD.
Meer dan 100.000 Uit bedrijf nemen en desinfecteren.
Controle op mogelijke blootstelling van werknemers / bezoekers. Informeer het bevoegd gezag Wet Milieubeheer en de plaatselijke GGD.

 

 Categorie 4

Hoeveelheid aangetoond (kve/l) Maatregelen
1.000 – 10.000 Controle intensiveren.
10.000 – 100.000 Controle intensiveren en extra dosering desinfectiemiddel.
100.000 – 1.000.000 On-line reinigen en desinfecteren.
Controleer op mogelijke blootstelling van werknemers / bezoekers. Informeer het bevoegd gezag Wet Milieubeheer en de plaatselijke GGD.
Meer dan 1.000.000 Uit bedrijf nemen en desinfecteren.
Controle op mogelijke blootstelling van werknemers / bezoekers. Informeer het bevoegd gezag Wet Milieubeheer en de plaatselijke GGD.

 

Luchtbevochtigers

Hoeveelheid aangetoond (kve/l) Maatregelen
100 – 1.000 Bevochtiger uitschakelen, installatie controleren en desinfectie uitvoeren.
Meer dan 1.000 Installatie uitschakelen, reinigen en desinfectie uitvoeren.

 

Serotypering
Van de Legionella bacterie zijn inmiddels 50 soorten bekend. De soorten Legionella pneumophila is hiervan wel de bekendste. Alle andere Legionella soorten worden in het algemeen samengevat onder de verzamelnaam Legionella non-pneumophila.

Voor het beoordelen van het acute gevaar is het noodzakelijk om te weten welk serotype is aangetroffen. De waarde in kve/liter staat beschreven op het vrijgegeven analysecertificaat van het laboratorium.

Type Omschrijving

Legionella serogroep
1 (hoogste risico)

Wordt het meest aangetroffen bij patiënten.
Legionella serogroep
2–14
Wordt aangetroffen bij patiënten, echter in mindere mate dan serogroep 1.
Legionella non-pneumophila
(laagste risico)
Leidt slechts zeer incidenteel tot een besmetting.

Laat een reactie achter